Kamienica "Przy teatrze"

ul. Więckowskiego 20

Wstęp

Trzypiętrowy budynek znajdujący się na południowo-wschodnim narożniku skrzyżowania ulic Więckowskiego i Wólczańskiej. Pierwsze świadectwa [1] o próbach zabudowania działki napotykamy gdy Wenzel Anderlik wystąpił o pozwolenie na skonstruowanie na niej zwierzyńca. Było to w 1888 roku, kiedy właścicielem nieruchomości był przemysłowiec Dawid Prussak, a architektem miejskim Hilary Majewski (1837-1892).

Hilary Majewski to najbardziej znany architekt pełniący funkcję Architekta Miejskiego. Był nim przez dwadzieścia lat, pomiędzy 1872, a 1892 rokiem. Jak w przypadku każdej osoby na tym stanowisku trudno jest ocenić jego właściwy dorobek, gdyż do jego obowiązków należała akceptacja przedkładanych planów, nadzór nad robotami budowlanymi, a przede wszystkim odbiór gotowych gmachów. Na dokumentach odpowiedzialnych za każdy z etapów prac architekt miasta składał swój podpis. Lata w których Hilary Majewski pełnił swoje obowiązki to okres gwałtownego rozrostu Łodzi, kiedy to powstawało od kilkudziesięciu do nawet dwustu budynków rocznie.

Na większości planów budowlanych z tego okresu widnieje  podpis Majewskiego. Co oczywiste,  sytuacja, w której jeden architekt, nawet najbardziej pracowity i uzdolniony, przygotowałby taką liczbę projektów, wydaje się niewyobrażalną. Jednakże nad większością tych projektów na pewno sprawował nadzór, mając wpływ na ich ostateczny kształt.

Choć zakres jego dorobku jest trudny do oszacowania, a wierność carskiej administracji sprawiła, że żył w odizolowaniu od polskiej społeczności i nie cieszył się sympatią polskojęzycznej prasy łódzkiej, to jednak z pewnością odcisnął ogromne piętno na kształcie budowli z okresu sprawowania urzędu Miejskiego Architekta. Dziś każda przebywająca w Łodzi osoba, poprzez obcowanie z XIX wieczną tkanką architektoniczną miasta, świadomie, bądź nie, codziennie ulega wpływowi decyzji jakie podejmował [2].

Historia

Następnie w 1892 roku Mordka Lerner chciał wybudować [3] i prawdopodobnie wybudował, murowany dwupiętrowy budynek z oficyną oraz parterowym budynkiem gospodarczym. Pod jego projektem podpisał się znamienity architekt Gustaw Landau-Gutenteger (1862-1924). Absolwent łódzkiej Wyższej Szkoły Rzemieślniczej (1879 r.), a następnie petersburskiego Instytutu Inżynierów Cywilnych (1879-1884). Na gruncie łódzkim jako architekt pojawia się od początku lat 90 XIX wieku i projektuje aż do 1912 r. Brak jest informacji o ostatniej dekadzie jego życia. Prawdopodobnie zmagał się z chorobą i leczył się w kurortach zagranicznych. Jednakże przez 22 lata intensywnej pracy w Łodzi stworzył olbrzymi zasób budynków. Liczba jego realizacji sięga 250. Był czołowym reprezentantem architektury secesyjnej i synagogalnej. Bardzo ceniony w społeczności żydowskiej. Należy on do najwybitniejszych architektów łódzkich przełomu XIX i XX wieku, a jako twórca dzieł secesyjnych zalicza się go do czołowych przedstawicieli tego kierunku w Polsce [4].

Budynek kamienicy przy Więckowskiego 20 przybrał swój obecny kształt dopiero w roku 1895.. Najpierw w 1893 nowy właściciel, którym stał się Mojżesz Rosengard wystąpił o anulowanie [5] planów przygotowanych przez swojego poprzednika. Dokumenty sygnował wtedy architekt Ignacy Stebelski (1863-1909). Jego kariera układała się podobnie jak wielu łódzkich architektów. W 1885 r. ukończył Wyższą Szkołę Rzemieślniczą w Łodzi, a następnie studiował w petersburskim Instytucie Inżynierów Cywilnych, który ukończył w 1892 r. Od tegoż też roku pracował jako pomocnik miejskiego architekta Łodzi, zastępując F. Chełmińskiego podczas wyjazdów. Równolegle prowadził swoje biuro architektoniczne. Jednakże podobnie jak w przypadku innych architektów pełniących funkcje publiczne jego dorobek jest trudny do oszacowania, gdyż podpisy Stebelskiego znajdują się na bardzo wielu dokumentach dotyczących budynków których powstawania nadzorował [6].

Następnie w 1895 Mojżesz wystąpił [7] o "zatwierdzenie projektu budowy murowanego, trzypiętrowego domu mieszkalnego i nadbudowy trzeciego piętra nad dwupiętrowym domu mieszkalnym".

Ostateczny kształt budynku wyłonił się z projektu przygotowanego przez Adolfa Zeligsona (1867 - 1919). Należy jednak przyjąć, że swój udział w powstaniu obiektu mogli mieć także wymienieni wyżej poprzednicy.

Adolf Zeligson wykształcenie zdobywał najpierw w Wyższej Szkole Rzemieślniczej w Łodzi, a następnie w Instytucie Inżynierów Cywilnych w Sankt Petersburgu. Był przyjacielem rodziny Poznańskich – studiował razem z Maurycym, synem Izraela Poznańskiego. Z początku znajdował się w cieniu faworyzowanego przez Izraela architekta J. Junga ale po śmiercie nestora rodu (1900) i przejściu Junga na emeryturę (1901), to właśnie Adolf Zeligson zaczął realizować najbardziej intratne i spektakularne zlecenia rodziny Poznańskich i Sibersteinów. W jego dorobku znajdują się między innymi pałace rodziny Poznańskich – w tym osobistywkład w przebudowę gmachu przy ul. Ogrodowej 15. Od podstaw zaprojektował zaś pałace dla Maurycego i Karola Poznańskich, jedne z najpiękniejszych i najbardziej okazałych obiektów w Łodzi, które dziś pełnią funkcje publiczne. Pierwszy z nich jest siedzibą Muzeum Sztuki i znajduje się na rogu ulic Więckowskiego i Gdańskiej, drugi, położony w odległości zaledwie 150 metrów od pierwszego, jest dziś siedzibą Akademii Muzycznej. Adolf Zeligson jest również autorem przebudowy starej synagogi na ul. Wolborskiej w stylu mauretańskim – niestety zniszczonej na początku II wojny światowej.

Architekt przez dziesięć lat (1907-1917) mieszkał i pracował w Moskwie, gdzie zaliczany jest w poczet najważniejszych architektów moskiewskich ostatnich lat przed I wojną światową. Zmarł w Warszawie, a na jego grobie ufundowanym przez żonę i syna napisano: „Dobro, piękno i prawda były przewodnią jego życia, a szlachetne czyny je wypełniły” [8].

Wydarzenia

Dziś kamienica przy Więckowskiego 20 prezentuje się okazale. Wyróżnia się z okolicy jaskrawo pomarańczowym kolorem. To za sprawą remontu wykonanego kilka lat temu przez pochodzącego z Krakowa nowego właściciela. Inwestycja nosi obecnie nazwę "Kamienicy przy teatrze", ze względu na bliskość z Teatrem Nowym, który mieści się po drugiej stronie ulicy.

Dziś (po 29.12.1989)

Dziś kamienica przy Więckowskiego 20 prezentuje się okazale. Wyróżnia się z okolicy jaskrawo pomarańczowym kolorem. To za sprawą remontu wykonanego kilka lat temu przez pochodzącego z Krakowa nowego właściciela. Inwestycja nosi obecnie nazwę "Kamienicy przy teatrze", ze względu na bliskość z Teatrem Nowym, który mieści się po drugiej stronie ulicy.

Linki

[1]   APŁ, RGB – WB, syg. 672

[2]   Przy tworzeniu notki biograficznej korzystano z  książki: „Ludzie którzy zbudowali Łódź – Leksykon architektów i budowniczych miasta”, Łódź 2009, Krzysztof Stefański str. 115-118

[3]   APŁ, RGB – WB, syg. 2471

[4]   Przy tworzeniu notki biograficznej korzystano z książki: „Ludzie którzy zbudowali Łódź – Leksykon architektów i budowniczych miasta”, Łódź 2009, Krzysztof Stefański str. 94-98

[5]   APŁ, RGB – WB, syg. 3335

[6]   Przy tworzeniu notki biograficznej korzystano z książki: „Ludzie którzy zbudowali Łódź – Leksykon architektów i budowniczych miasta”, Łódź 2009, Krzysztof Stefański str. 159-160

[7]   APŁ, RGB – WB, syg. 4948

[8]   Przy tworzeniu notki biograficznej korzystano z książki: „Ludzie którzy zbudowali Łódź – Leksykon architektów i budowniczych miasta”, Łódź 2009, Krzysztof Stefański str. 182-184

[9] „Spacerownik Łódzki 2”, Łódź 2010, Marzena Bomanowska, Ryszard Bonisławski, Joanna Podolska, str. 96

Uwagi

Ta kategoria nie zawiera treści (Lub ta informacja nie jest dostępna w tym języku)

Dane Znacznika

Kraj Polska Polska
Miasto Łódź Łódź
Adres ul. Więckowskiego 20
Zmiany Nazwy Ulicy do 1933 Nowa Cegielniana, 1933-1939 Śródmiejska, 1939-1945 Moltkestraße, od 1945 Więckowskiego
Dzielnica Śródmieście
Architekt(-ci) Gustaw Landau-Gutenteger, Ignacy Stebelski, Adolf Zeligson
Liczba Pięter 3
Początek Budowy około 1895
Główne Przeznaczenie Budynek mieszkalny
Pierwszy Właściciel Wenzel Anderlik
Kolejni Właściciele Mojżesz Rosengard, Dawid Prussak
Znaczący Lokatorzy Artur Szyk


ZnacznikiPersonalne

Stwórz Znacznik Personalny