<<
>>

Osiedle im. Józefa Montwiłła-Mireckiego

ul. Srebrzyńska 75

Wstęp

Budynek usytuowany pod adresem Srebrzyńska 75 to jednej z bloków Kolonii Mieszkalnej na Polesiu Konstantynowskim, zwanej dziś osiedlem Mireckiego.

Osiedle powstawało w latach 1928 – 1933. Posiada bogatą i dobrze opisaną historię, a do dziś jego mieszkańcy zachowują pamięć, o wydarzeniach, które rozegrały się na jego terenie oraz o najbardziej znanych mieszkańcach. Tworzą unikatową społeczność, która zaprasza do odwiedzania ich miejsca zamieszkania.

 Autorami projektu osiedla byli Jerzy Berliner (1901 – lata II wojny światowej), Jan Łukasik (1899-1942) , Witold Szereszewski (1883-?) oraz Miruta Słońska.

Jerzy Berliner to architekt i rodowity Łodzianin. Ukończył studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej w 1927 r. Współtworzył liczne zrzeszenia architektów i urbanistów. Wśród najbardziej znaczących osiągnięć zawodowych, poza osiedlem na Polesiu Konstantynowskim, znajdują się także: willa przy pl. Komuny Paryskiej 2 w Łodzi oraz willa przy ul. Świętokrzyskiej 2 – jedno z najciekawszych dzieł łódzkiej architektury modernistycznej  [1].

Jan Łukasik po ukończeniu Politechniki Warszawskiej w 1926 roku był w latach 1929 – 1939 konserwatorem Zamku Królewskiego w Warszawie. Był członkiem Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości. Jego liczne projekty i realizacje znajdują się na terenie całego kraju, min. w Białymstoku, Gdyni czy Zakopanem [2].

Witold Szereszewski działalność rozpoczął przed I wojną światową. Jego największa aktywność przypada na lata międzywojenne. W tym czasie zaprojektował wiele modernistycznych obiektów w tym kamienice, budynki użyteczności publicznej (m.in. bardzo dobrze znaną Przychodnię Kasy Chorych przy ul. Łagiewnickiej), a także osiedla[3].

Najmniej znaną z czwórki architektów była Miruta Słońska, która pracowała w Biurze Planu Regionalnego m. Łodzi oraz była członkiem Łódzkiego Oddziału SARP w lata 1937 – 1939 [4].

Historia

Zgodnie z tym,  o czym wspomniano we wstępie, historia Osiedla Mireckiego jest bardzo dobrze opisana i udokumentowana. Zachęcamy do przeczytania szczegółowych informacji na stronie internetowej osiedla[5], na prywatnych portalach[6] lub nawet na Wikipedii [7], gdzie włożono dużo pracy aby stworzyć jak najlepsze opisy tego miejsca i wydarzeń historycznych, których było świadkiem. Aby nie powielać łatwo dostępnych informacji ograniczamy się jedynie do podania skrótowo najciekawszych faktów o osiedlu oraz słynnych mieszkańcach bloku mieszkających pod adresem Srebrzyńska 75, czyli małżeństwa – Katarzyny Kobro i Władysława Strzemińskiego.

U podstaw budowy osiedla leżała chęć poprawy dramatycznych warunków mieszkaniowych niższych i średnich warstw mieszkańców. Planowano budowę dwóch dużych osiedli, jednakże ze względu na panujący kryzys finansowy udało się zrealizować tylko jeden projekt – Polesia Konstantynowskiego. Niestety dość szybko okazało się, że czynsze w mieszkaniach, w nowoczesnych jak na tamte czasy blokach są zbyt wysokie dla tych, dla których pierwotnie były one projektowane i zamiast najbiedniejszych, zamieszkali w nich urzędnicy i ludzie lepiej sytuowani.

Projekt przewidywał wzniesienie 33 budynków, ostatecznie udało się postawić 20 domów mieszczących łącznie 921 mieszkań. Nie zrealizowano planowanych pierwotnie budynków socjalnych. Wzdłuż ul. Srebrzyńskiej stanął szereg prostopadłych bloków z murami oddzielającymi podwórka od ruchu ulicznego, natomiast wzdłuż al. Unii Lubelskiej powstał długi dom o układzie pilastym i podobny drugi krótszy. Uskokowo cofające się elewacje tych domów tworzą ciekawy, ekspresyjny akcent plastyczny.

Interesujący nas budynek przy Srebrzyńskiej 75 jest w pewien sposób wyjątkowy, ponieważ usytuowany jest jako pierwszy od strony miasta, także pełnił w pewnym sensie rolę reprezentacyjną. Witał nadjeżdżających tramwajem z centrum Łodzi. Na nim też umieszczono tablice pamiątkowe poświęcone powstaniu osiedla, pamięci osób wypędzonych i ofiar II wojny światowej oraz najsłynniejszych lokatorów czyli małżeństwa Kobro – Strzemiński.

Wracając jednak do układu urbanistyczno-architektonicznego osiedla warto wskazać, że bloki na nim możemy podzielić na klatkowce, z często wyeksponowanymi w elewacji budynku klatkami schodowymi i galeriowce o przeszkolonych elewacjach kryjących korytarze.

Architektura osiedla zgodnie z ideami funkcjonalistycznymi, charakteryzuje się prostymi, zgeometryzowanymi bryłami o płaskich dachach. Elewacje urozmaicone są rytmem wnęk i ryzalitów oraz prostokątnymi balkonami o murowanych balustradach. Ciekawy plastycznie akcent tworzą ceglane filarki między parami okien.

Osiedle należy do najwybitniejszych osiągnięć polskiej awangardy architektonicznej lat międzywojennych  [8] [9].

Osiedle zostało nazwane na cześć polskiego działacza niepodległościowego i socjalistycznego Józefa Mireckiego ps. Montwiłł (1879–1908), jednego z najbardziej znanych uczestników Rewolucji 1905 roku, skazanego na śmierć i straconego przez władze carskie.

Podobnie uhonorowano innych działaczy niepodległościowych, których nazwiska noszą wewnętrzne ulice osiedla. Mamy więc ulice: Feliksa Perla, Gustawa Daniłowskiego, Henryka Barona i Ksawerego Praussa. Pomniejsze, przy blokowe uliczki pozostają nienazwane.

Wydarzenia

Te kilka zdań to zaledwie krótkie streszczenie najważniejszych faktów z życia niezwykłych artystów. Ich twórczość, a także relacje prywatne są cały czas przedmiotem dyskusji i analiz. Powstają kolejne opracowania na ich temat. Najnowsza, warta uwagi książka została wydana w 2015 roku przez wydawnictwo Czarne – nosi tytuł „Kobro” i jest próbą zmierzenia się z biografią artystki. Jak pisze w recenzji Katarzyna Kozyra: „Mamy wreszcie szansę poszerzyć naszą wiedzę o Katarzynie Kobro, wyjść poza plotkarskie klisze o znęcającym się nad nią sławnym mężu i specjalistyczne odsyłacze do jej twórczości. Wspaniała książka biograficzna i historia polskiej awangardy ze światową sztuką w tle.”

Andrzej Wajda natomiast w 2015 roku zrealizował w Łodzi zdjęcia do filmu „Powidoki” o Władysławie Strzemińskim, którego zagrał Bogusław Linda. Film ma się ukazać w kinach w 2016 roku.

Tak że warto uzupełniać swoją wiedzę o życiu i twórczości Kobro i Strzemińskiego, bo jeszcze z pewnością nie raz będziemy mieli okazję zarówno o nich słyszeć, jak też doświadczać ich twórczości.

Inni znani mieszkańcy Osiedla Mireckiego w okresie międzywojennym:

Karol Hiller - malarz), Srebrzyńska 93 m. 27 [11].

Antoni Purtal - polityk, wiceprezydent Łodzi, Srebrzyńska 75 m. 49,

Feliks Paszkowski -malarz, Srebrzyńska 83, 

Leszek Rózga -grafik, Daniłowskiego 5 (od ok. 1930 – przed ok. 1939), 

Anna Rynkowska - archiwistka, autorka książki pt. Ulica Piotrkowska, Srebrzyńska 89 [12].

 

Dziś (po 29.12.1989)

Te kilka zdań to zaledwie krótkie streszczenie najważniejszych faktów z życia niezwykłych artystów. Ich twórczość, a także relacje prywatne są cały czas przedmiotem dyskusji i analiz. Powstają kolejne opracowania na ich temat. Najnowsza, warta uwagi książka została wydana w 2015 roku przez wydawnictwo Czarne – nosi tytuł „Kobro” i jest próbą zmierzenia się z biografią artystki. Jak pisze w recenzji Katarzyna Kozyra: „Mamy wreszcie szansę poszerzyć naszą wiedzę o Katarzynie Kobro, wyjść poza plotkarskie klisze o znęcającym się nad nią sławnym mężu i specjalistyczne odsyłacze do jej twórczości. Wspaniała książka biograficzna i historia polskiej awangardy ze światową sztuką w tle.”

Andrzej Wajda natomiast w 2015 roku zrealizował w Łodzi zdjęcia do filmu „Powidoki” o Władysławie Strzemińskim, którego zagrał Bogusław Linda. Film ma się ukazać w kinach w 2016 roku.

Tak że warto uzupełniać swoją wiedzę o życiu i twórczości Kobro i Strzemińskiego, bo jeszcze z pewnością nie raz będziemy mieli okazję zarówno o nich słyszeć, jak też doświadczać ich twórczości.

Inni znani mieszkańcy Osiedla Mireckiego w okresie międzywojennym:

Karol Hiller - malarz), Srebrzyńska 93 m. 27 [11].

Antoni Purtal - polityk, wiceprezydent Łodzi, Srebrzyńska 75 m. 49,

Feliks Paszkowski -malarz, Srebrzyńska 83, 

Leszek Rózga -grafik, Daniłowskiego 5 (od ok. 1930 – przed ok. 1939), 

Anna Rynkowska - archiwistka, autorka książki pt. Ulica Piotrkowska, Srebrzyńska 89 [12].

 

Linki

 

[1]   Przy tworzeniu notki biograficznej korzystano z książki: „Ludzie którzy zbudowali Łódź – Leksykon architektów i budowniczych miasta”, Łódź 2009, Krzysztof Stefański str. 29-30

[2]   Ibidem, str. 114-115

[3]   Ibidem, str. 167

[4]   Ibidem, str. 156

[5]   www.osiedlemireckiego.pl

[6]   www.lodz_polesie.republika.pl

[7]   pl.wikipedia.org

[8]   „Atlas Architektury Dawnej Łodzi do 1939 r.”, Krzysztof Stefański, Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 2008, str. 112-113

[9]   „Łódzki modernizm i inne nurty przedwojennego budownictwa – Tom II”, Joanna Olenderek, Wydawnictwo Księży Młyn Łódź 2012, str. 36-39

[10]   Opis sporządzono opierając się o: "Walczę o prawdę" Rozmowa Remigiusza Grzeli z Niką Strzemińską - odbyła się w 2001 roku (w ramach audycji Szkic do portretu Remigiusza Grzeli-II Program Polskiego Radia), opublikowana przypuszczalnie 26.04.2005 r.

[11]   Spodenkiewicz Paweł: Pani Hiller pisze do Hitlera; [w:] „Dziennik Łódzki”, 30 XI 2002, wyd. A, nr 279, s. 15

[12]   Księga Adresowa m. Łodzi, 1937–1939

Uwagi

Ta kategoria nie zawiera treści (Lub ta informacja nie jest dostępna w tym języku)

Dane Znacznika

Kraj Polska Polska
Miasto Łódź Łódź
Adres ul. Srebrzyńska 75
Dzielnica Polesie
Rejestr Zabytków A/56
Liczba Pięter 4
Początek Budowy 1928
Ukończenie Budowy 1933
Znaczący Lokatorzy Władysław Strzemiński, Katarzyna Kobro, Karol Hiller, Antoni Purtal, Feliks Paszkowski, Leszek Rózga, Anna Rynkowska


ZnacznikiPersonalne

Stwórz Znacznik Personalny