Kamienica Pinkusa

al. Kościuszki 1-3

Wstęp

Mieczysław Pinkus (1852 – 1940) był kupcem, przemysłowcem i działaczem społecznym. Zamieszkał w Łodzi około 1878 roku. Dorobił się majątku uczestnicząc w pośrednictwie zakupu bawełny rosyjskiej, a pomnożył go dzięki ożenkowi. Od 1888, przez 12 lat działał w przemyśle włókienniczym, z którego wycofał się, pozostając wciąż jednak aktywnym przedsiębiorcą. Działał w organizacjach gospodarczych i właścicieli nieruchomości (m.in. w Komitecie Giełdowym, Towarzystwie Kredytowym, Urzędzie Starszych Zgromadzenia Kupców). Był członkiem Dozoru Bóżniczego oraz władz Żydowskiej Gminy Wyznaniowej, zasiadał także w komisjach budowlanych żydowskich szpitali – dziecięcego i dla umysłowo chorych. Związany z asymilatorami, jako ich kandydat wszedł do Rady Miejskiej (1917). Był znanym kolekcjonerem dzieł sztuki, wspierającym także żydowskich artystów, w tym S. Hirszenberga i L. Pilichowskiego [1]. W 1939 roku został zmuszony przez Niemców do opuszczenia swojej okazałej kamienicy znajdującej się przy ul. Spacerowej. Przeniósł się do Warszawy, gdzie zmarł w 1940 roku.

Dawid Lande (1868–1928) – łódzki architekt, ukończył Petersburski Instytut Inżynierów Cywilnych w 1891 roku. W 1893 roku osiadł w Łodzi, gdzie rozpoczął niezwykle bogatą działalność, szybko zdobywając uznanie i pozycję czołowego architekta w mieście. Zdobywał liczne wyróżnienia i nagrody, także w konkursach poza Łodzią. Na jego koncie znajduje się blisko 200 realizacji. W dużej mierze są to okazałe, bogato zdobione, wielkomiejskie kamienice oraz gmachy użyteczności publicznej. Poza opisywaną poniżej Kamienicą Pinkusa, Dawid Lande jest także autorem Banku Państwa czy kamienicy Rosenbluma - oba budynki stoją także przy dawnej ul. Spacerowej. W jego twórczości dominują formy historyczne, ale z powodzeniem, zwłaszcza w realizacjach warszawskich, stosował również rozwiązania secesyjne. Dorobek architekta każe go uznać za najważniejszego twórcę łódzkiego przełomu XIX i XX wieku. W latach 20. XX wieku traktowany był z wielkim szacunkiem, jako nestor architektury łódzkiej [2].

Historia

Historia budynku na rogu dzisiejszej al. Kościuszki, wcześniej Spacerowej i Zielonej, zaczyna się w 1894 roku, kiedy to właściciel wraz z architektem Dawidem Lande składają do władz Rządu Gubernialnego w Piotrkowie wniosek budowlany z planem powstania okazałej, narożnej kamienicy. [3]

Budowa trwa zaledwie dwa lata, a już w 1896 roku Pinkus występuje o zabudowę wolnej działki na ulicy Zielonej 4-ro kondygnacyjnym mieszkalnym budynkiem frontowym [4]. W ten sposób w latach 1894-96 powstał w centrum miasta zwarty, najwyższy wówczas w Łodzi budynek mieszkalny. Najbardziej okazałym elementem kompleksu była narożna kamienica o reprezentacyjnym charakterze, w której mieściły się zarówno mieszkania, jak i pomieszczenia biurowe oraz handlowe. Elewacje otrzymały bogaty wystrój o formach neobarokowych z wysokimi „francuskimi” dachami. Narożnik zaakcentowany został ośmiobocznym hełmem, tworzącym akcent wertykalny [5].

Właściciel kamienicy zajmował mieszkanie frontowe na pierwszym piętrze, na wprost nieistniejącej już dzisiaj synagogi. Wśród lokatorów było wiele rodzin fabrykanckich. Na przełomie XIX i XX wieku kamienica stała się miejscem towarzyskich spotkań znanych artystów, literatów i dziennikarzy. Bywali tu muzycy (Birnabaum, Halpern), a także ludzie teatru, tacy jak Jaracz, Ostrewa czy też Zalwerowicz. Mieszkali tu i mieli pracownie malarze: Samuel Hirszenberg i jego brat Leon[6]

Podczas II wojny światowej kamienica została przejęta przez Niemców, którzy – jak już wspomniano – wypędzili prawowitego właściciela. Umiejscowili w niej m.in sztab generała von Blaskowizta oraz magistrat, przeprowadzając przy okazji sporo prac adaptacyjnych zmieniających charakter wnętrz, tworząc przede wszystkim przestrzenie biurowe.

Tuż po wojnie, w latach 1945-1949, kamienicą zarządzali spadkobiercy M. Pinkusa. W 1953 r. zostali oni bezprawnie wywłaszczeni, a nieruchomość przeszła na Skarb Państwa.

W kolejnych latach w budynku mieściły się delegatury Urzędu Miasta Łodzi dla dzielnic Śródmieście i Polesie. Ten okres wpłynął destrukcyjnie na kamienicę, ponieważ oprócz bieżących remontów i adaptacji na potrzeby biurowe nie poczyniono żadnych prac. W tym okresie zniszczono także dużą część wystroju.

W 1993 roku spadkobiercy po M. Pinkusie odzyskali nieruchomość.

Portal Polska Niezwykła w opisie kamienicy podaje jako ciekawostkę, że skrywa ona ponad 500 pomieszczeń.[7] Niestety większość z nich znajduje się obecnie w złym stanie i wymaga remontu.

Wydarzenia

Okazały i zadbany wygląd zewnętrzny, związany z wykonanym kilka lat temu remontem fasady nie współgrał z podobnymi pracami we wnętrzu budynku. Długotrwałe użytkowanie go w charakterze biurowca spowodowało jego techniczne wyeksploatowanie. W tym momencie pomieszczenia nie spełniają wymagań ani nowoczesnych powierzchni biurowych, ani nie nadają się do łatwego zaadaptowania na mieszkania.

Być może szansą dla kamienicy będzie planowana budowa tunelu średnicowego pod Łodzią, łączącego dworzec Łódź Fabryczna z dworcem Łódź Kaliska. Duża grupa mieszkańców, którzy zwracają uwagę na potrzeby transportowe miasta oczekują wybudowania pod skrzyżowaniem al. Kościuszki i ul. Zielonej stacji kolejowej, tworzącej tym samym węzeł przesiadkowy z linią tramwajową północ-południe. [8] Lokalizacja kamienicy Pinkusa okazałaby się wtedy niezwykle korzystna i być może znalazłby się inwestor gotowy przeznaczyć środki na jej remont, a jej wnętrza znów zaczęłyby tętnić życiem.

Dziś (po 29.12.1989)

Okazały i zadbany wygląd zewnętrzny, związany z wykonanym kilka lat temu remontem fasady nie współgrał z podobnymi pracami we wnętrzu budynku. Długotrwałe użytkowanie go w charakterze biurowca spowodowało jego techniczne wyeksploatowanie. W tym momencie pomieszczenia nie spełniają wymagań ani nowoczesnych powierzchni biurowych, ani nie nadają się do łatwego zaadaptowania na mieszkania.

Być może szansą dla kamienicy będzie planowana budowa tunelu średnicowego pod Łodzią, łączącego dworzec Łódź Fabryczna z dworcem Łódź Kaliska. Duża grupa mieszkańców, którzy zwracają uwagę na potrzeby transportowe miasta oczekują wybudowania pod skrzyżowaniem al. Kościuszki i ul. Zielonej stacji kolejowej, tworzącej tym samym węzeł przesiadkowy z linią tramwajową północ-południe. [8] Lokalizacja kamienicy Pinkusa okazałaby się wtedy niezwykle korzystna i być może znalazłby się inwestor gotowy przeznaczyć środki na jej remont, a jej wnętrza znów zaczęłyby tętnić życiem.

Linki

[1]  http://www.jhi.pl/psj/Pinkus_Mieczyslaw_(Mendel)

[2]  Przy tworzeniu notki biograficznej korzystano z książki: „Ludzie którzy zbudowali
      Łódź – Leksykon architektów i budowniczych miasta”, Łódź 2009, Krzysztof Stefański
      str. 99-102

[3]  APŁ, RGB – WB, syg. 3845 

[4]  APŁ, RGB – WB, syg. 5536

[5] „Atlas Architektury Dawnej Łodzi do 1939 r.”, Krzysztof Stefański, Archidiecezjalne
      Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 2008, str. 52

[6]  Spacerownik. Łódź żydowska, red. J.Podolska, Łódź 2009.

[7]  http://www.polskaniezwykla.pl

[8]  http://www.rynekkolejowy.pl

Uwagi

Ta kategoria nie zawiera treści (Lub ta informacja nie jest dostępna w tym języku)

Dane Znacznika

Kraj Polska Polska
Miasto Łódź Łódź
Adres al. Kościuszki 1-3
Zmiany Nazwy Ulicy [1925 1939] Nowo Spacerowa, [1939 - 1945] HermannGöringStrasse, [1945 - ] al. Kościuszki
Dzielnica Śródmieście
Rejestr Zabytków A/17
Styl Architektoniczny Klasycyzm
Architekt(-ci) Dawid Lande
Liczba Pięter 5
Początek Budowy 1894
Ukończenie Budowy 1896
Główne Przeznaczenie budynek mieszkalny z lokalami usługowymi
Pierwszy Właściciel Mieczysław Pinkus i Jakub Lende
Kolejni Właściciele Sąd Najwyższy i Sąd Apelacyjny PRL, Skarb Państwa
Znaczący Lokatorzy Samuel Hirszenberg i jego brat Leon, muzycy: Birnabaum, Halpern, ludzie tekstu z Jaraczem, Osterwą, Zalwerowiczem na czele


ZnacznikiPersonalne

Stwórz Znacznik Personalny